QUY ĐỊNH MỚI NHẤT VỀ MỨC GIẢM TRỪ GIA CẢNH THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN NĂM 2026
Giảm trừ gia cảnh là một trong những chính sách quan trọng và mang tính nhân văn nhất của pháp luật thuế thu nhập cá nhân (TNCN) tại Việt Nam. Đây không chỉ là công cụ kỹ thuật để tính thuế, mà còn thể hiện rõ trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo vệ mức sống tối thiểu cho người nộp thuế và hỗ trợ họ thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng, chăm sóc người thân trong gia đình.
Từ ngày 01/01/2026, mức giảm trừ gia cảnh được điều chỉnh tăng mạnh theo Nghị quyết số 110/2025/UBTVQH15 ngày 17/10/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây là lần điều chỉnh quan trọng sau gần 6 năm (từ Nghị quyết 954/2020), phản ánh kịp thời những biến động của giá cả thị trường, chi phí sinh hoạt và mức thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.
Bài viết này cung cấp phân tích chi tiết, toàn diện dựa trên các căn cứ pháp lý hiện hành, nhằm giúp người nộp thuế, doanh nghiệp, kế toán và cá nhân kinh doanh nắm rõ quy định, tránh sai sót khi kê khai và quyết toán thuế.
1. Căn cứ pháp lý về mức giảm trừ gia cảnh 2026
Các văn bản pháp lý làm nền tảng cho quy định giảm trừ gia cảnh năm 2026 bao gồm:
- Luật Thuế thu nhập cá nhân số 04/2007/QH12, được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, đặc biệt qua Luật số 109/2025/QH15 (Luật Thuế TNCN 2025) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025.
- Điều 19 Luật Thuế TNCN (hoặc tương đương Điều 10 theo một số phiên bản sửa đổi) quy định trực tiếp về giảm trừ gia cảnh.
- Nghị quyết số 110/2025/UBTVQH15 ngày 17/10/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh, áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
- Nghị quyết số 954/2020/UBTVQH14 (mức cũ áp dụng đến hết năm 2025).
- Thông tư 111/2013/TT-BTC ngày 15/8/2013 của Bộ Tài chính (và các văn bản sửa đổi, bổ sung) hướng dẫn chi tiết về đăng ký, hồ sơ chứng minh người phụ thuộc.
- Các thông tư, nghị định hướng dẫn thi hành mới của Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế dự kiến ban hành hoặc cập nhật cho kỳ tính thuế 2026.
Việc điều chỉnh mức giảm trừ trong Nghị quyết 110/2025 xuất phát từ yêu cầu thực tiễn: CPI tăng, chi phí sinh hoạt cao hơn, nhằm bảo vệ thu nhập thực tế của người lao động và gia đình. Mức mới tăng khoảng 40,9% so với mức cũ (11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc).
2. Giảm trừ gia cảnh là gì?
Giảm trừ gia cảnh là các khoản được trừ vào thu nhập chịu thuế của cá nhân trước khi xác định thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công. (Theo Điều 9 Thông tư 111/2023/TT-BTC (được sửa đổi tại Khoản 6 Điều 25 Thông tư 92/2015/TT-BTC)
Mục đích chính:
- Đảm bảo người nộp thuế có đủ thu nhập tối thiểu để duy trì cuộc sống.
- Hỗ trợ trách nhiệm nuôi dưỡng người thân (người phụ thuộc).
- Thúc đẩy công bằng xã hội, giảm gánh nặng thuế cho tầng lớp lao động trung lưu và gia đình có thu nhập trung bình.
- Khuyến khích đăng ký mã số thuế và tuân thủ pháp luật thuế.
Giảm trừ gia cảnh chỉ áp dụng cho cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Với thu nhập từ kinh doanh, hộ kinh doanh áp dụng mức doanh thu khởi điểm không phải nộp thuế riêng (theo Luật mới). Giảm trừ được tính theo tháng nhưng quyết toán theo năm dương lịch.
3. Mức giảm trừ gia cảnh 2026 là bao nhiêu?
Theo Điều 1 Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15:
- Mức giảm trừ đối với người nộp thuế (bản thân): 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm).
- Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng (tương đương 74,4 triệu đồng/năm).
So sánh với giai đoạn trước:
- Bản thân: Tăng từ 11 triệu lên 15,5 triệu đồng/tháng (+4,5 triệu).
- Người phụ thuộc: Tăng từ 4,4 triệu lên 6,2 triệu đồng/tháng (+1,8 triệu).
Tác động thực tiễn rất lớn. Nhiều người có thu nhập khoảng 18-22 triệu đồng/tháng với 1-2 người phụ thuộc có thể không phải nộp thuế hoặc nộp rất ít sau khi trừ các khoản bảo hiểm, giảm trừ khác. Doanh nghiệp cần điều chỉnh phần mềm tính lương từ tháng 1/2026 để áp dụng đúng mức mới.
Lưu ý về thời điểm áp dụng:
- Áp dụng cho thu nhập phát sinh từ 01/01/2026.
- Trường hợp lương tháng 12/2025 trả vào tháng 01/2026 → áp dụng mức mới.
- Quyết toán thuế năm 2026 (thực hiện năm 2027) sẽ sử dụng mức này toàn bộ.
4. Người phụ thuộc gồm những ai?
Điểm d khoản 1 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC quy định người phụ thuộc bao gồm những đối tượng sau:
(1) Con: Con đẻ, con nuôi hợp pháp, con ngoài giá thú, con riêng của chồng, con riêng của vợ, cụ thể gồm:
– Con dưới 18 tuổi (trường hợp này tính đủ theo tháng).
– Con từ 18 tuổi trở lên mà bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
– Con đang theo học tại Việt Nam hoặc nước ngoài tại bậc đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề, kể cả con từ 18 tuổi trở lên đang học phổ thông (tính cả trong thời gian chờ kết quả thi đại học từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12) không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập đó không vượt quá 01 triệu đồng.
(2) Vợ hoặc chồng của người nộp thuế đáp ứng đủ điều kiện (theo quy định tại mục 3.2).
(3) Cha đẻ, mẹ đẻ; cha chồng, mẹ chồng (hoặc cha vợ, mẹ vợ); cha dượng, mẹ kế; cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp của người nộp thuế đáp ứng điều kiện (theo quy định tại mục 3.2).
(4) Các cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế đang phải trực tiếp nuôi dưỡng và đáp ứng điều kiện (theo quy định tại mục 3.2), bao gồm:
– Chị ruột, anh ruột, em ruột của người nộp thuế.
– Ông nội, bà nội; ông ngoại, bà ngoại; cô ruột, cậu ruột, dì ruột, chú ruột, bác ruột của người nộp thuế.
– Cháu ruột của người nộp thuế bao gồm: Con của chị ruột, anh ruột, em ruột.
– Người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định của pháp luật.
5. Điều kiện để trở thành người phụ thuộc
Điểm đ khoản 1 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC quy định cá nhân thuộc đối tượng (2), (3), (4) được tính là người phụ thuộc khi đáp ứng các điều kiện sau:
Trường hợp 1: Người trong độ tuổi lao động phải đáp ứng đủ các điều kiện sau:
Điều kiện 1: Bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
(Người khuyết tật, không có khả năng lao là người thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật về người khuyết tật, người mắc bệnh không có khả năng lao động như bệnh AIDS, suy thận mãn, ung thư,…).
Điều kiện 2: Không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả nguồn thu nhập không vượt quá 01 triệu đồng.
Trường hợp 2: Người ngoài độ tuổi lao động phải không có thu nhập hoặc có thu nhập nhưng thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả nguồn thu nhập không vượt quá 01 triệu đồng.
6. Cách tính giảm trừ gia cảnh năm 2026
Công thức tính
Mức giảm trừ gia cảnh = 15,5 triệu đồng + (6,2 triệu đồng × số người phụ thuộc)
Ví dụ minh họa
Anh A có:
- Thu nhập: 35 triệu đồng/tháng;
- 02 người phụ thuộc;
- Đóng bảo hiểm bắt buộc: 3,5 triệu đồng/tháng.
Các khoản được giảm trừ:
- Giảm trừ bản thân: 15,5 triệu đồng;
- Giảm trừ người phụ thuộc: 6,2 × 2 = 12,4 triệu đồng;
- Bảo hiểm bắt buộc: 3,5 triệu đồng.
Tổng giảm trừ:
15,5 + 12,4 + 3,5 = 31,4 triệu đồng
Thu nhập tính thuế:
35 – 31,4 = 3,6 triệu đồng
Phần thu nhập này sẽ được áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần để tính thuế TNCN.
7. Thủ tục đăng ký, hồ sơ chứng minh và lưu ý quan trọng
- Bắt buộc có mã số thuế cá nhân: Không có MST → không được giảm trừ cho người phụ thuộc dù thực tế có.
- Đăng ký người phụ thuộc: Nộp cho đơn vị chi trả thu nhập (doanh nghiệp) hoặc trực tiếp cơ quan thuế qua ứng dụng eTax, iHTKK.
- Hồ sơ cần chuẩn bị:
- Giấy khai sinh, CMND/CCCD/Hộ chiếu.
- Giấy xác nhận khuyết tật (nếu có).
- Xác nhận đang học của nhà trường.
- Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, quan hệ nuôi dưỡng.
- Giấy tờ chứng minh thu nhập thấp (nếu cần).
Lưu ý để tránh mất quyền lợi:
- Đăng ký sớm, cập nhật khi thay đổi (con sinh, con tốt nghiệp…).
- Không trùng lặp người phụ thuộc.
- Giữ hồ sơ đầy đủ ít nhất 10 năm để đối chiếu quyết toán.
- Doanh nghiệp khấu trừ sai có thể bị phạt, người lao động bị truy thu.
- Trường hợp đặc biệt: Người nước ngoài cư trú, thu nhập từ nhiều nguồn, thay đổi nơi làm việc.
8. Tác động của chính sách mới đến người dân và doanh nghiệp
Mức giảm trừ mới mang lại lợi ích rõ rệt cho hàng triệu hộ gia đình, đặc biệt lao động khu vực tư nhân, gia đình đa thế hệ. Doanh nghiệp giảm chi phí khấu trừ thuế tạm tính, nhưng cần đầu tư đào tạo kế toán và cập nhật hệ thống. Tổng cục Thuế dự kiến sẽ có hướng dẫn chi tiết qua cổng thông tin điện tử và ứng dụng hỗ trợ.
Trong bối cảnh kinh tế số, hội nhập quốc tế, chính sách thuế ngày càng minh bạch và thân thiện hơn với người nộp thuế. Việc điều chỉnh định kỳ (dựa trên CPI và thu nhập) là xu hướng tích cực.
Trên đây là các nội dung được Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp và phân tích dựa trên quy định của pháp luật hiện hành cùng các văn bản hướng dẫn thi hành hiện hành, nhằm giúp bạn đọc có cái nhìn đầy đủ và rõ ràng hơn quy định về giảm trừ gia cảnh
Trong trường hợp còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể về các vấn đề liên quan đến thuế, doanh nghiệp và nghĩa vụ tài chính, Quý khách có thể liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được luật sư hỗ trợ và tư vấn chi tiết.
Ngoài ra, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng cung cấp các dịch vụ liên quan đến doanh nghiệp – đầu tư dưới đây:
- Tư vấn thay đổi tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở chính, vốn điều lệ…;
- Hỗ trợ soạn thảo hồ sơ thông báo thay đổi giấy phép kinh doanh;
- Hỗ trợ doanh nghiệp nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền;
- Tư vấn các thủ tục sau khi thay đổi;
- Tư vấn thường xuyên các hoạt động doanh nghiệp;
……
Xem thêm: BÃI BỎ THUẾ KHOÁN TỪ NĂM 2026: NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH VÀ CÁ NHÂN KINH DOANH.
