NGHỊ ĐỊNH 98/2026/NĐ-CP: CÁC LƯU Ý QUAN TRỌNG VỀ XỬ LÝ HÀNH VI LỢI DỤNG TRẺ EM TRONG HOẠT ĐỘNG BẢO TRỢ, TRỢ GIÚP XÃ HỘI 

Trong thời gian gần đây, tình trạng lợi dụng trẻ em trong hoạt động bảo trợ, trợ giúp xã hội, chăm sóc thay thế và kêu gọi hỗ trợ từ thiện trên môi trường mạng có xu hướng gia tăng với nhiều hình thức tinh vi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp cũng như sự phát triển toàn diện của trẻ em. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường chế tài xử lý và nâng cao trách nhiệm của cá nhân, tổ chức có liên quan. 

Ngày 31/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 98/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em. Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 16/5/2026, thay thế Nghị định 130/2021/NĐ-CP với nhiều điểm mới đáng chú ý, đặc biệt là các chế tài xử lý hành vi lợi dụng trẻ em để bóc lột, xâm hại hoặc trục lợi tài chính. 

Qua bài viết dưới đây, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng sẽ tổng hợp và phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến xử lý hành vi lợi dụng trẻ em trong hoạt động bảo trợ, trợ giúp xã hội theo Nghị định 98/2026/NĐ-CP.

Đồng thời bài viết làm rõ các hành vi vi phạm phổ biến, mức xử phạt tương ứng, biện pháp khắc phục hậu quả cũng như những vấn đề quan trọng mà cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo trợ xã hội, chăm sóc trẻ em và kêu gọi hỗ trợ từ thiện cần đặc biệt lưu ý từ năm 2026. 

1. Những điểm mới quan trọng của Nghị định 98/2026/NĐ-CP

So với Nghị định 130/2021/NĐ-CP trước đây, Nghị định 98/2026/NĐ-CP đã có nhiều thay đổi đáng chú ý theo hướng siết chặt trách nhiệm pháp lý đối với cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và bảo vệ trẻ em.

Nhiều hành vi lợi dụng trẻ em để trục lợi tài chính, câu kéo tương tác hoặc khai thác hình ảnh trẻ em trái mục đích đã phát sinh với tính chất ngày càng phức tạp. Vì vậy, Nghị định mới được xem là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.

Một trong những điểm nổi bật của Nghị định là việc tăng mạnh mức xử phạt đối với các hành vi lợi dụng trẻ em để bóc lột hoặc trục lợi. Nhiều hành vi trước đây chưa được quy định cụ thể hoặc chế tài chưa đủ sức răn đe thì nay đã được bổ sung, phân loại rõ ràng hơn về tính chất, mức độ vi phạm cũng như hậu quả pháp lý đi kèm. 

Đặc biệt, Nghị định 98/2026/NĐ-CP bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi sử dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em trên môi trường mạng nhằm:

• Kêu gọi hỗ trợ sai sự thật;
• Đăng tải nội dung phản cảm, gây tổn hại đến sự phát triển của trẻ em;
• Lợi dụng trẻ em để tạo nội dung câu kéo lượt xem, lượt tương tác;
• Hoặc thực hiện các hoạt động thu lợi bất chính khác.

Đây được xem là điểm mới rất đáng chú ý trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh và tình trạng sử dụng hình ảnh trẻ em để phục vụ mục đích thương mại, truyền thông hoặc kêu gọi từ thiện thiếu minh bạch xuất hiện ngày càng nhiều.

Nghị định cũng làm rõ hơn trách nhiệm pháp lý đối với:

• Người nhận chăm sóc thay thế trẻ em;
• Cơ sở bảo trợ xã hội;
• Tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động vận động hỗ trợ, từ thiện liên quan đến trẻ em;
• Các đơn vị quản lý, tiếp nhận và sử dụng nguồn hỗ trợ xã hội.

Mặt khác, Nghị định đã bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả mang tính thực chất, không chỉ dừng lại ở hình thức phạt tiền. Cụ thể, người vi phạm có thể bị buộc:

• Nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm;
• Chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em bị ảnh hưởng;
• Gỡ bỏ hình ảnh, nội dung, thông tin vi phạm trên internet và mạng xã hội;
• Khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp cho trẻ em bị xâm hại.

Việc bổ sung các biện pháp này cho thấy định hướng xử lý không chỉ nhằm trừng phạt hành vi vi phạm mà còn hướng tới việc khắc phục hậu quả thực tế đối với trẻ em – nhóm đối tượng cần được ưu tiên bảo vệ đặc biệt.

Nghị định cũng quy định thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính là 01 năm; riêng các hành vi vi phạm liên quan tài chính, quỹ bảo trợ có thời hiệu xử phạt là 02 năm.

Các quy định này được xây dựng trên cơ sở bảo đảm nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em theo Luật Trẻ em 2016, đặc biệt là nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em quy định tại Điều 5 của Luật này.

Điều 6 Luật Trẻ em 2016 cũng nghiêm cấm các hành vi bóc lột, bạo lực, xâm hại, lợi dụng trẻ em vì mục đích trục lợi dưới mọi hình thức. Do đó, Nghị định 98/2026/NĐ-CP được xem là bước hoàn thiện quan trọng nhằm cụ thể hóa các cơ chế xử lý vi phạm trên thực tế.

2. Các hành vi lợi dụng trẻ em trong hoạt động bảo trợ, trợ giúp xã hội bị 

(1) Lợi dụng việc nhận chăm sóc thay thế để xâm hại hoặc trục lợi 

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Nghị định là quy định xử phạt đối với hành vi lợi dụng việc nhận chăm sóc thay thế trẻ em để thực hiện hành vi xâm hại hoặc trục lợi.

Theo Điều 33 Nghị định 98/2026/NĐ-CP, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi:

• Gây tổn hại thể chất cho trẻ em;
• Xâm phạm tinh thần, danh dự hoặc nhân phẩm của trẻ em;
• Bạo lực, bỏ mặc, bóc lột trẻ em;
• Hoặc lợi dụng chính sách hỗ trợ dành cho trẻ em để trục lợi.

Ngoài hình thức xử phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả:

• Buộc chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh;
• Buộc bồi thường thiệt hại nếu gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần hoặc sự phát triển của trẻ em.

Quy định này đồng thời phù hợp với Điều 6 Luật Trẻ em 2016 về các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó bao gồm hành vi bạo lực, bỏ rơi, bóc lột và xâm hại trẻ em dưới mọi hình thức.

(2) Bóc lột lao động trẻ em, ép buộc trẻ em xin ăn 

Điều 24 Nghị định 98/2026/NĐ-CP quy định nhiều chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi bóc lột sức lao động trẻ em hoặc lợi dụng trẻ em để phục vụ hoạt động xin ăn, trục lợi.

Theo đó:

Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi bắt trẻ em làm công việc gia đình quá sức, ảnh hưởng đến học tập, vui chơi và sự phát triển bình thường;

Phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi:

• Tổ chức hoặc ép buộc trẻ em đi xin ăn;
• Cho thuê hoặc cho mượn trẻ em để xin ăn;
• Dẫn dắt, xúi giục trẻ em tham gia hoạt động bóc lột;
• Sử dụng trẻ em làm trung gian để phục vụ hành vi trục lợi;
• Bắt trẻ em lao động trái quy định pháp luật.

Đây là nhóm hành vi gây ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất, tinh thần và tương lai của trẻ em.

Trong thực tế, nhiều trẻ em bị ép buộc lao động từ rất sớm, phải làm việc nặng nhọc hoặc tham gia hoạt động xin ăn, bán hàng rong, làm việc đường phố trong điều kiện không bảo đảm an toàn. Không ít trường hợp trẻ em bị lợi dụng như một công cụ tạo lòng thương cảm để thu hút tiền hỗ trợ từ cộng đồng.

Các hành vi này không chỉ vi phạm quy định xử phạt hành chính mà trong nhiều trường hợp còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 đối với các tội danh:

• Tội hành hạ người khác;
• Tội cưỡng bức lao động;
• Tội mua bán người dưới 16 tuổi;
• Hoặc các tội danh liên quan đến xâm hại trẻ em khác.

(3) Lợi dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em để trục lợi 

Theo khoản 3 Điều 24 Nghị định này, hành vi sử dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em có thể bị phạt từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự nếu mục đích nhằm:

• Kêu gọi từ thiện sai sự thật;
• Tạo nội dung phản cảm trên mạng xã hội;
• Đăng tải thông tin gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ em;
• Hoặc thực hiện hành vi trục lợi trên môi trường mạng.

Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả:

• Buộc nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm;
• Buộc gỡ bỏ nội dung, thông tin vi phạm trên mạng xã hội và internet;
• Buộc chấm dứt hành vi sử dụng trái phép thông tin của trẻ em.

Quy định này đồng thời phù hợp với Điều 21 Luật Trẻ em 2016 về quyền bí mật đời sống riêng tư và quyền được bảo vệ thông tin cá nhân của trẻ em.

(4) Các vi phạm khác trong hoạt động bảo trợ xã hội 

Nghị định 98/2026/NĐ-CP còn quy định xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm khác liên quan đến hoạt động bảo trợ xã hội và chăm sóc trẻ em:

• Vi phạm quy định về chăm sóc, nuôi dưỡng đối tượng bảo trợ xã hội tại cộng đồng;
• Ép buộc trẻ em lao động nặng nhọc hoặc làm công việc độc hại;
• Cung cấp thực phẩm, đồ dùng không bảo đảm an toàn cho trẻ em tại cơ sở bảo trợ xã hội;

Đặt cơ sở sản xuất, kinh doanh độc hại gần khu vực nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em hoặc ngược lại.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, mức phạt có thể lên đến 40.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm và cao hơn đối với tổ chức.

3. Đối tượng áp dụng và thẩm quyền xử phạt

Áp dụng với cá nhân, tổ chức trong nước và nước ngoài có hành vi vi phạm trên lãnh thổ Việt Nam.

Thẩm quyền xử phạt thuộc Công an nhân dân, Thanh tra Lao động – Thương binh và Xã hội, Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan có thẩm quyền khác theo quy định.

Hình thức xử phạt: Cảnh cáo, phạt tiền, tịch thu tang vật/phương tiện, đình chỉ hoạt động có thời hạn.

4. Những lưu ý quan trọng đối với cá nhân, tổ chức hoạt động bảo trợ xã hội

Minh bạch trong kêu gọi và sử dụng hỗ trợ: Khi đăng tải hình ảnh, thông tin trẻ em để kêu gọi từ thiện phải đảm bảo tính chính xác, không gian dối để trục lợi.

• Trách nhiệm của người nhận chăm sóc thay thế: Phải tuân thủ nghiêm quy định về chăm sóc, nuôi dưỡng; không được lợi dụng để bạo lực hoặc trục lợi tài chính.
• Cơ sở bảo trợ xã hội: Phải đảm bảo an toàn, không đặt gần khu vực nguy hiểm; quản lý quỹ hỗ trợ minh bạch và báo cáo định kỳ.
• Tổ chức, cá nhân kêu gọi từ thiện trên mạng: Cần lưu giữ chứng từ, chứng minh việc sử dụng đúng mục đích; sẵn sàng cung cấp thông tin khi cơ quan chức năng yêu cầu.
• Doanh nghiệp, cá nhân hỗ trợ: Nên kiểm tra tính hợp pháp của tổ chức nhận hỗ trợ để tránh gián tiếp tiếp tay cho hành vi vi phạm.

Có thể thấy, Nghị định 98/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh các hoạt động bảo trợ, trợ giúp xã hội và kêu gọi hỗ trợ liên quan trẻ em ngày càng phát triển mạnh trên môi trường mạng, kéo theo nhiều nguy cơ phát sinh hành vi lợi dụng trẻ em để trục lợi, bóc lột hoặc xâm phạm quyền riêng tư của trẻ em. 

Việc bổ sung các chế tài xử phạt nghiêm khắc, mở rộng phạm vi điều chỉnh và tăng cường các biện pháp khắc phục hậu quả cho thấy định hướng siết chặt quản lý nhà nước, đồng thời nâng cao trách nhiệm pháp lý của cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này kể từ năm 2026. 

Bài viết được Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp và phân tích trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến xử lý hành vi lợi dụng trẻ em trong hoạt động bảo trợ, trợ giúp xã hội; qua đó cung cấp góc nhìn tổng quan, các căn cứ pháp lý quan trọng cũng như những lưu ý thực tiễn đối với cá nhân, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc, bảo trợ trẻ em, vận động hỗ trợ cộng đồng và hoạt động từ thiện xã hội. 

Trong trường hợp còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trẻ em, hoạt động bảo trợ xã hội hoặc các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình hoạt động của cơ sở bảo trợ xã hội, Quý khách có thể liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được hỗ trợ kịp thời, chính xác và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Ngoài ra, Văn phòng luật sư Đà Nẵng cung cấp các dịch vụ pháp lý liên quan trong lĩnh vực hình sự dưới đây:

• Tư vấn các quy định pháp luật về hình sự;
• Hỗ trợ tham gia vào các giai đoạn tố tụng của vụ án (điều tra, truy tố, xét xử);
• Hỗ trợ soạn thảo đơn tố giác, đơn xin giảm nhẹ trách nhiệm hình sự và các văn bản pháp lý khác phục vụ cho quá trình tố tụng;
• Hỗ trợ và/hoặc hướng dẫn thu thập tài liệu, chứng cứ, các tình tiết giảm nhẹ trong vụ án hình sự;

……….

Xem thêm: BẠO HÀNH TRẺ EM BỊ PHẠT BAO NHIÊU? QUY ĐỊNH XỬ LÝ HÌNH SỰ VÀ XỬ LÝ HÀNH CHÍNH THEO LUẬT TRẺ EM 2016