QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TÍN CHỈ CARBON VÀ GIẢM NHẸ PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH TẠI VIỆT NAM NĂM 2026
Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong đó việc xây dựng và vận hành thị trường carbon được xác định là một trong những công cụ trọng tâm.
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi hàng loạt văn bản pháp lý mới được ban hành, đặc biệt là Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước và Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế tín chỉ carbon. Các quy định này không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn đặt ra yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ đối với doanh nghiệp trong hoạt động phát thải và giảm nhẹ khí nhà kính.
Trong bối cảnh trên, việc hiểu đúng và đầy đủ các quy định pháp luật liên quan đến tín chỉ carbon và giảm phát thải khí nhà kính trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt đối với các doanh nghiệp thuộc đối tượng phải kiểm kê và phân bổ hạn ngạch phát thải.
Qua bài viết dưới đây, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng sẽ tổng hợp và phân tích một cách hệ thống các quy định pháp luật hiện hành cũng như những điểm mới nổi bật về thị trường carbon tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh hiểu rõ cơ chế chính sách, nắm đúng các quy định liên quan và có cái nhìn đầy đủ hơn khi áp dụng vào thực tiễn.
1. Khung pháp lý nền tảng về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính
Cơ sở pháp lý quan trọng nhất hiện nay là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15. Trong đó, Chương V quy định toàn diện về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ôzôn.
Triển khai luật này, Nghị định 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022 (được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/8/2025) đã đặt nền móng cho việc quản lý phát thải tại Việt Nam. Các nội dung cốt lõi bao gồm:
- Xây dựng lộ trình giảm phát thải theo Đóng góp do quốc gia tự quyết định, làm cơ sở phân bổ trách nhiệm cho từng ngành và từng cơ sở.
- Quy định việc kiểm kê khí nhà kính định kỳ, thông thường 2 năm một lần đối với các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện.
- Phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các cơ sở có lượng phát thải lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và xử lý chất thải.
Theo Điều 5 và Điều 8 của Nghị định 06/2022/NĐ-CP, từ giai đoạn 2025–2026, các cơ sở thuộc danh mục bắt buộc phải:
- Thực hiện kiểm kê khí nhà kính;
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch giảm nhẹ phát thải;
- Tuân thủ hạn ngạch phát thải được phân bổ.
Đây là nghĩa vụ mang tính bắt buộc, không còn dừng ở khuyến khích như giai đoạn trước.
2. Quy định về tín chỉ carbon tại Việt Nam
Theo khoản 18 Điều 3 Nghị định 06/2022/NĐ-CP, tín chỉ carbon là đơn vị đại diện cho một tấn khí CO2 tương đương đã được giảm phát thải và được xác nhận hợp lệ. Để tạo lập tín chỉ carbon, doanh nghiệp cần thực hiện theo một quy trình tương đối chặt chẽ:
- Triển khai các dự án hoặc hoạt động giảm phát thải như trồng rừng, năng lượng tái tạo, xử lý chất thải hoặc thu giữ carbon;
- Thực hiện đo đạc và báo cáo kết quả giảm phát thải theo quy chuẩn kỹ thuật;
- Được thẩm định độc lập để xác nhận kết quả;
- Đăng ký trên hệ thống đăng ký quốc gia.
Theo Thông tư 11/2026/TT-BNNMT, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ quản lý hệ thống đăng ký quốc gia và cấp mã nhận diện cho từng tín chỉ. Việc cấp mã giúp đảm bảo tính minh bạch và tránh trùng lặp trong giao dịch.
Sau khi được cấp, tín chỉ carbon có thể được:
- Lưu ký trong hệ thống;
- Chuyển nhượng quyền sở hữu;
- Tham gia giao dịch trên thị trường trong nước hoặc quốc tế.
3. Quy định pháp luật về sàn giao dịch carbon trong nước và cơ chế vận hành thị trường
Sự ra đời của Nghị định 29/2026/NĐ-CP đã chính thức đặt nền tảng cho việc hình thành thị trường carbon tập trung tại Việt Nam. Đây là bước chuyển quan trọng từ cơ chế thử nghiệm sang vận hành chính thức, có sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước.
Nghị định này quy định toàn diện về tổ chức, vận hành và giám sát sàn giao dịch carbon, trong đó doanh nghiệp cần lưu ý một số nội dung cốt lõi sau:
(1) Về hàng hóa giao dịch
Thị trường carbon trong nước cho phép trao đổi hai loại tài sản chính gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã được cấp hợp lệ theo quy định của pháp luật. Điều này tạo cơ chế linh hoạt để doanh nghiệp có thể bù trừ lượng phát thải vượt hạn ngạch.
(2) Về cơ quan vận hành
Mô hình tổ chức có sự tham gia của nhiều chủ thể nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn thị trường. Cụ thể:
- Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội chịu trách nhiệm tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch;
- Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện chức năng lưu ký và thanh toán;
- Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện giám sát toàn bộ hoạt động giao dịch.
(3) Về quy trình tham gia
Doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các bước từ đăng ký tài khoản, được cấp mã định danh, thực hiện lưu ký tài sản carbon, đến giao dịch và chuyển quyền sở hữu. Quy trình này tương tự thị trường chứng khoán, nhưng có đặc thù riêng liên quan đến kiểm soát phát thải.
Đặc biệt, Nghị định 29/2026/NĐ-CP cũng đặt ra cơ chế kiểm soát vi phạm tương đối nghiêm ngặt. Theo quy định tại Chương VI, các hành vi như thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch, gian lận trong giao dịch hoặc lợi dụng thị trường để trục lợi đều bị nghiêm cấm. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Việc thiết lập sàn giao dịch carbon không chỉ tạo công cụ kinh tế để điều tiết phát thải mà còn buộc doanh nghiệp phải tiếp cận hoạt động quản lý carbon theo hướng chuyên nghiệp và minh bạch hơn.
4. Quy định pháp luật về trao đổi quốc tế tín chỉ carbon và cơ hội cho doanh nghiệp
Cùng với thị trường trong nước, Nghị định 112/2026/NĐ-CP đã thiết lập khung pháp lý cho việc trao đổi tín chỉ carbon với thị trường quốc tế. Đây là bước tiến quan trọng, mở ra khả năng thương mại hóa tín chỉ carbon ở quy mô toàn cầu.
Một trong những nguyên tắc xuyên suốt là việc chuyển giao tín chỉ carbon ra nước ngoài phải bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là cơ chế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Đồng thời, hoạt động này không được làm ảnh hưởng đến mục tiêu giảm phát thải quốc gia đã cam kết.
Về phạm vi chuyển giao, pháp luật cho phép doanh nghiệp chuyển nhượng tối đa 90% lượng tín chỉ carbon ra thị trường quốc tế. Trong một số trường hợp đặc biệt như dự án công nghệ mới, chi phí đầu tư lớn, tỷ lệ này có thể được xem xét điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.
Về trình tự, thủ tục, doanh nghiệp không được tự do giao dịch mà phải tuân thủ quy trình quản lý chặt chẽ, bao gồm:
- Lập hồ sơ đề xuất chuyển giao tín chỉ carbon;
- Gửi cơ quan có thẩm quyền để thẩm định;
- Chỉ được thực hiện giao dịch sau khi được chấp thuận bằng văn bản.
Quy định này nhằm kiểm soát dòng tín chỉ carbon ra nước ngoài, tránh ảnh hưởng đến cân đối phát thải quốc gia, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp của giao dịch.
Từ góc độ thực tiễn, cơ chế trao đổi quốc tế mang lại cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị có dự án giảm phát thải quy mô lớn. Việc xuất khẩu tín chỉ carbon không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị xanh toàn cầu.
5. Trách nhiệm tuân thủ và rủi ro pháp lý doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý
Trong bối cảnh khung pháp lý về giảm phát thải khí nhà kính và thị trường carbon ngày càng hoàn thiện, doanh nghiệp cần chủ động nhận diện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý cũng như các rủi ro có thể phát sinh trong quá trình hoạt động.
(1) Nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp:
- Thực hiện kiểm kê và báo cáo khí nhà kính đúng quy định
Doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc phải tổ chức kiểm kê khí nhà kính và lập báo cáo định kỳ theo quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung). Việc báo cáo phải đảm bảo đầy đủ, chính xác và đúng thời hạn, làm cơ sở cho việc xác định mức phát thải và quản lý hạn ngạch.
- Xây dựng và triển khai kế hoạch giảm phát thải
Doanh nghiệp có trách nhiệm xây dựng kế hoạch giảm phát thải phù hợp với hạn ngạch được phân bổ và tổ chức thực hiện trên thực tế. Trường hợp phát thải vượt hạn ngạch, doanh nghiệp phải thực hiện cơ chế bù trừ thông qua tín chỉ carbon hoặc các biện pháp hợp pháp khác.
- Tuân thủ quy trình khi tham gia thị trường carbon
Khi tham gia giao dịch hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các bước như đăng ký, cấp mã, lưu ký, giao dịch và chuyển quyền sở hữu theo quy định pháp luật. Mọi giao dịch phải đảm bảo tính minh bạch và đúng quy trình.
(2) Rủi ro pháp lý doanh nghiệp cần lưu ý:
- Bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường
Các hành vi như không thực hiện kiểm kê, không báo cáo hoặc báo cáo sai lệch, không triển khai kế hoạch giảm phát thải có thể bị xử phạt theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường.
- Bị hạn chế hoặc đình chỉ tham gia thị trường carbon
Trong trường hợp vi phạm quy định về giao dịch hoặc quản lý tín chỉ carbon, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ hoạt động trên thị trường carbon, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và chiến lược giảm phát thải.
- Bị thu hồi tín chỉ carbon đã cấp
Nếu phát hiện sai phạm trong quá trình tạo lập, đăng ký hoặc giao dịch tín chỉ carbon, cơ quan có thẩm quyền có thể thu hồi toàn bộ hoặc một phần tín chỉ đã được cấp cho doanh nghiệp.
- Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng như gian lận, thao túng thị trường, cung cấp thông tin sai lệch trên sàn giao dịch carbon, doanh nghiệp và cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Nghị định 29/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật liên quan.
Có thể thấy rằng, năm 2026 đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của khung pháp lý về giảm phát thải khí nhà kính và thị trường carbon tại Việt Nam. Các quy định mới không chỉ gia tăng nghĩa vụ tuân thủ mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào cơ chế thị trường, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh trong xu hướng chuyển dịch xanh.
Bài viết này được Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp và phân tích từ các quy định pháp luật hiện hành nhằm giúp doanh nghiệp có cái nhìn toàn diện hơn về tín chỉ carbon và nghĩa vụ giảm phát thải khí nhà kính theo quy định mới nhất năm 2026.
Trong trường hợp còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể về nghĩa vụ pháp lý, cơ chế tham gia thị trường carbon hoặc xây dựng phương án tuân thủ phù hợp, Quý khách vui lòng liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được hỗ trợ kịp thời và hiệu quả.
Ngoài ra, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng cung cấp các dịch vụ liên quan đến doanh nghiệp – đầu tư dưới đây:
- Tư vấn thay đổi tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở chính, vốn điều lệ…;
- Hỗ trợ soạn thảo hồ sơ thông báo thay đổi giấy phép kinh doanh;
- Hỗ trợ doanh nghiệp nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền;
- Tư vấn các thủ tục sau khi thay đổi;
- Tư vấn thường xuyên các hoạt động doanh nghiệp;
………
