NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT TIẾT KIỆM, CHỐNG LÃNG PHÍ 2025, CÓ HIỆU LỰC TỪ NGÀY 01/7/2026
Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Đây được xem là một trong những đạo luật quan trọng nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính – ngân sách; nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công, nguồn lực công; đồng thời đẩy mạnh minh bạch, chuyển đổi số và kiểm soát trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình quản lý, sử dụng nguồn lực của Nhà nước và xã hội.
Qua bài viết dưới đây, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng sẽ tổng hợp và phân tích những điểm mới nổi bật của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025; đồng thời lồng ghép, viện dẫn các quy định pháp luật liên quan nhằm giúp cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân hiểu rõ hơn các nghĩa vụ pháp lý, trách nhiệm quản lý cũng như những vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
1. Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 mở rộng phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng
Một trong những thay đổi nền tảng của Luật này là mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh so với Luật năm 2013. Theo Điều 1 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025, hoạt động tiết kiệm, chống lãng phí được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, bao gồm:
- Quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công;
- Quản lý ngân sách nhà nước, vốn đầu tư công;
- Tổ chức bộ máy, quản lý và sử dụng lao động trong khu vực nhà nước;
- Quản lý, khai thác tài nguyên, khoáng sản, đất đai, năng lượng;
- Hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân.
Nếu như trước đây Luật chủ yếu tập trung vào khu vực sử dụng ngân sách nhà nước thì nay phạm vi điều chỉnh đã được mở rộng theo hướng toàn xã hội. Đặc biệt, Điều 2 của Luật quy định đối tượng áp dụng không chỉ bao gồm các đối tượng:
- Cơ quan nhà nước;
- Đơn vị sự nghiệp công lập;
- Doanh nghiệp nhà nước;
- Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị – xã hội;
mà còn khuyến khích doanh nghiệp ngoài nhà nước, tổ chức xã hội, hộ gia đình và cá nhân thực hiện các nguyên tắc tiết kiệm, chống lãng phí.
Điều này cho thấy quan điểm lập pháp mới: chống lãng phí không còn là trách nhiệm riêng của Nhà nước mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong bối cảnh nguồn lực quốc gia còn hữu hạn, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, nguồn lực và hạn chế thất thoát trong mọi lĩnh vực đời sống kinh tế – xã hội.
2. Quy định cụ thể về định nghĩa “Lãng phí” và các hành vi gây lãng phí
Một hạn chế của Luật cũ là quy định về “lãng phí” còn mang tính khái quát, dẫn đến khó xác định trách nhiệm pháp lý trong thực tiễn. Khoản 1 và Khoản 2 Điều 3 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã đưa ra khái niệm cụ thể về “tiết kiệm” và “lãng phí”. Theo đó:
- “Tiết kiệm” là việc quản lý, sử dụng hiệu quả các nguồn lực nhằm đạt hoặc vượt mục tiêu đã xác định với chi phí thấp hơn định mức, tiêu chuẩn hoặc dự toán.
- “Lãng phí” là việc quản lý, sử dụng nguồn lực vượt định mức; không hiệu quả; không đạt mục tiêu; hoặc thực hiện các hành vi gây thất thoát, tiêu hao nguồn lực trái quy định pháp luật.
Đặc biệt, Điều 4 của Luật đã liệt kê cụ thể các nhóm hành vi gây lãng phí. Trong đó có thể kể đến:
- Ban hành văn bản trái pháp luật gây thất thoát ngân sách, tài sản công;
- Lập, thẩm định, phê duyệt dự toán sai quy định;
- Sử dụng ngân sách không đúng mục đích;
- Đầu tư công dàn trải, kém hiệu quả;
- Chậm tiến độ dự án gây đội vốn;
- Mua sắm vượt tiêu chuẩn, định mức;
- Quản lý đất đai, tài nguyên thiếu hiệu quả;
- Thiếu trách nhiệm hoặc buông lỏng quản lý để xảy ra lãng phí.
Việc cụ thể hóa các hành vi lãng phí có ý nghĩa rất lớn trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý trách nhiệm.
Từ nay, lãng phí không chỉ được định nghĩa đơn giản là sự chi tiêu nhiều mà còn bao gồm cả việc sử dụng nguồn lực không hiệu quả, kéo dài thời gian xử lý công việc, chậm tiến độ dự án, bỏ hoang tài sản công hoặc ra quyết định thiếu trách nhiệm gây tổn thất cho Nhà nước.
Đây được xem là bước chuyển hóa từ việc “khuyến khích tiết kiệm” sang “kiểm soát và xử lý hành vi gây lãng phí”.
3. Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, đề cao trách nhiệm cá nhân
Một trong những điểm mới nổi bật nhất của Luật này là gia tăng trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra lãng phí.Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp và toàn diện về việc để xảy ra lãng phí trong phạm vi quản lý của mình. Đồng thời, Luật cũng yêu cầu:
- Phải chủ động phát hiện nguy cơ gây lãng phí;
- Có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời;
- Thực hiện giải trình trước cơ quan có thẩm quyền khi xảy ra vụ việc lãng phí.
- Đặc biệt, Luật hướng tới khắc phục tình trạng:
- Quy kết trách nhiệm tập thể;
- Không xác định được người chịu trách nhiệm;
- Xử lý chung chung, rút kinh nghiệm.
Trong thực tế nhiều năm qua, không ít vụ việc gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng nhưng việc xử lý trách nhiệm còn dàn trải, thiếu cá thể hóa.
Luật mới đã thể hiện rõ nguyên tắc: quyền hạn đi đôi với trách nhiệm. Người có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, sử dụng tài sản công hoặc quản lý ngân sách sẽ phải chịu trách nhiệm tương ứng nếu để xảy ra lãng phí.
4. Bổ sung cơ chế bảo vệ người phát hiện, tố giác hành vi lãng phí
Trên thực tế, nhiều vụ việc thất thoát, sai phạm lớn chỉ được phát hiện nhờ phản ánh của cán bộ, công chức hoặc người dân. Tuy nhiên, trước đây cơ chế bảo vệ còn thiếu hiệu quả, dẫn đến tâm lý e ngại trong việc tố giác hành vi sai phạm.
Để khắc phục tình trạng này, Khoản 5 Điều 8 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 quy định:
- Nghiêm cấm đe dọa, trả thù, gây áp lực đối với người phát hiện và tố giác hành vi lãng phí;
- Cấm phân biệt đối xử với người tố giác và thân nhân của họ;
- Có biện pháp bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và vị trí việc làm;
- Không được điều động, luân chuyển, biệt phái người đang trực tiếp giải quyết vụ việc chống lãng phí nếu không có căn cứ hợp pháp.
Quy định này thể hiện sự thay đổi trong tư duy lập pháp: Xem người phát hiện lãng phí là chủ thể cần được bảo vệ và khuyến khích. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để phát huy vai trò giám sát xã hội, tăng tính minh bạch trong quản lý công.
5. Luật đề cao nguyên tắc Công khai, minh bạch
Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình quản lý và sử dụng nguồn lực công. Theo đó, nhiều nội dung bắt buộc phải được công khai, bao gồm:
- Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm;
- Kết quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán;
- Kết quả xử lý hành vi gây lãng phí;
- Tình hình quản lý, sử dụng tài sản công;
- Việc thực hiện đầu tư công và sử dụng ngân sách nhà nước.
- Đây là cơ chế quan trọng nhằm tăng cường giám sát của xã hội, báo chí và người dân.
Đặc biệt, Điều 16 Luật này quy định Chính phủ thống nhất quản lý Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí nhằm:
- Đồng bộ dữ liệu quản lý;
- Kết nối thông tin giữa các cơ quan;
- Hỗ trợ giám sát, thanh tra, kiểm toán;
- Thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý công.
Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh xây dựng nền hành chính số và tài chính số, việc hình thành cơ sở dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng phân tán dữ liệu, thiếu minh bạch và khó kiểm soát trách nhiệm.
6. Thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ để phòng ngừa lãng phí
So với Luật năm 2013, Luật mới đã bổ sung nhiều quy định mang tính hiện đại, phù hợp với xu hướng quản trị số. Theo đó, Nhà nước khuyến khích áp dụng công nghệ số trong hoạt động quản lý tài sản công, đầu tư công, mua sắm công và quản lý ngân sách:
- Dữ liệu lớn (Big Data);
- Trí tuệ nhân tạo (AI);
- Hệ thống giám sát tự động;
- Cơ sở dữ liệu điện tử liên thông;
Việc ứng dụng công nghệ được xem là giải pháp căn cơ để phòng ngừa lãng phí ngay từ đầu. Bởi lẽ, sự lãng phí hiện nay xuất phát từ:
- Quản lý thủ công;
- Thiếu kết nối dữ liệu;
- Chồng chéo thông tin;
- Khó kiểm soát tiến độ và hiệu quả sử dụng tài sản.
7. Luật mới đưa ra quy định “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”
Một điểm mới đáng chú ý khác là Điều 9 của Luật quy định ngày 31/5 hằng năm là “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”. Theo đó, các cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm:
- Tổ chức hoạt động tuyên truyền;
- Đánh giá kết quả thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí;
- Tôn vinh tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu;
- Nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Quy định này mang ý nghĩa không chỉ về mặt pháp lý mà còn về mặt xã hội và giáo dục. Vì chống lãng phí không đơn thuần là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là vấn đề văn hóa, ý thức và trách nhiệm cộng đồng.
8. Bổ sung cơ chế xử lý vi phạm và khen thưởng cụ thể
Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đồng thời tăng cường cơ chế xử lý vi phạm nhằm nâng cao hiệu lực thi hành. Theo đó, Luật quy định rõ nhiều nhóm hành vi vi phạm như:
- Không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ chương trình tiết kiệm, chống lãng phí;
- Che giấu hành vi gây lãng phí;
- Không xử lý hoặc xử lý không kịp thời sai phạm;
- Cản trở việc phát hiện, tố giác hành vi lãng phí;
- Bao che cho người có hành vi gây lãng phí.
Chính phủ ban hành Nghị định riêng về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiết kiệm, chống lãng phí. Đây là điểm mới quan trọng vì trước đây chế tài xử lý còn phân tán ở nhiều văn bản khác nhau, thiếu tính đồng bộ.
- Cùng với xử lý vi phạm, Luật cũng quy định cơ chế khen thưởng đối với:
- Cá nhân, tập thể thực hiện tốt công tác tiết kiệm;
- Người phát hiện hành vi lãng phí có giá trị;
- Đơn vị có sáng kiến nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
9. Siết chặt quản lý trong các lĩnh vực dễ phát sinh lãng phí
Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đặc biệt nhấn mạnh việc kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực có nguy cơ thất thoát, lãng phí lớn. Trong đó bao gồm:
(1) Đầu tư công
Luật yêu cầu:
- Chống đầu tư dàn trải;
- Kiểm soát chặt tiến độ và tổng mức đầu tư;
- Hạn chế điều chỉnh vốn tùy tiện;
- Tăng trách nhiệm của chủ đầu tư và cơ quan phê duyệt.
(2) Quản lý tài sản công
Các hoạt động sau đều phải bảo đảm đúng tiêu chuẩn, định mức và mục đích sử dụng.
- Mua sắm tài sản công;
- Xây dựng trụ sở;
- Tổ chức hội nghị, lễ kỷ niệm;
- Quản lý nhà, đất công;
(3) Quản lý biên chế và lao động khu vực công
Luật yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, tránh tình trạng:
- Bộ máy cồng kềnh;
- Chồng chéo chức năng;
- Dư thừa biên chế nhưng hiệu quả thấp.
(4) Quản lý đất đai, tài nguyên, năng lượng
Luật đặt ra yêu cầu khai thác hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả đối với:
- Đất đai;
- Khoáng sản;
- Nguồn nước;
- Điện năng và các nguồn tài nguyên khác.
(5) Hoạt động của doanh nghiệp nhà nước
Doanh nghiệp nhà nước phải:
- Công khai hiệu quả sử dụng vốn;
- Kiểm soát đầu tư ngoài ngành;
- Nâng cao trách nhiệm quản trị;
- Hạn chế thất thoát vốn và tài sản nhà nước.
Có thể thấy, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 không chỉ đơn thuần là đạo luật điều chỉnh hoạt động quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản công mà còn là công cụ pháp lý quan trọng nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản trị quốc gia, kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm công vụ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội.
Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, siết chặt trách nhiệm người đứng đầu, tăng cường cơ chế công khai, minh bạch, bảo vệ người tố giác hành vi lãng phí cũng như thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý cho thấy định hướng xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu quả và trách nhiệm hơn trong giai đoạn mới.
Qua đó, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công, hạn chế thất thoát, lãng phí trong đầu tư công, quản lý tài sản công, sử dụng đất đai, tài nguyên và hoạt động của doanh nghiệp nhà nước; đồng thời hình thành ý thức tiết kiệm, sử dụng hợp lý nguồn lực trong toàn xã hội.
Bài viết trên đây của Văn phòng Luật sư Đà Nẵng nhằm tổng hợp và phân tích những điểm mới nổi bật của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025, đồng thời cung cấp góc nhìn pháp lý tổng quan và những lưu ý quan trọng giúp cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân chủ động cập nhật quy định mới, bảo đảm tuân thủ pháp luật khi Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Trong trường hợp Quý khách còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể liên quan đến quy định về tiết kiệm, chống lãng phí; trách nhiệm pháp lý trong quản lý, sử dụng tài sản công, đầu tư công, ngân sách nhà nước; hoặc các vấn đề pháp lý phát sinh trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, Quý khách có thể liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được hỗ trợ kịp thời, chính xác và phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Ngoài ra, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng cung cấp các dịch vụ liên quan đến doanh nghiệp – đầu tư dưới đây:
- Tư vấn thay đổi tên doanh nghiệp, địa chỉ trụ sở chính, vốn điều lệ…;
- Hỗ trợ soạn thảo hồ sơ thông báo thay đổi giấy phép kinh doanh;
- Hỗ trợ doanh nghiệp nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền;
- Tư vấn các thủ tục sau khi thay đổi;
- Tư vấn thường xuyên các hoạt động doanh nghiệp;
………..
Xem thêm: NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý KHI THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI VIỆT NAM NĂM 2026
