HƯỚNG DẪN THỦ TỤC NHẬN CON NUÔI NĂM 2026: NHỮNG LƯU Ý QUAN TRỌNG THEO QUY ĐỊNH MỚI NHẤT
Từ ngày 15/01/2026, thủ tục nhận con nuôi trong nước đã có nhiều thay đổi đáng chú ý theo hướng đơn giản hóa và số hóa quy trình. Nhờ việc kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia, nhiều loại giấy tờ trước đây bắt buộc phải nộp bản giấy thì nay có thể được cơ quan nhà nước tự khai thác.
Điều này mang lại lợi ích rõ rệt cho người dân:
- Giảm bớt thủ tục hành chính phức tạp;
- Hạn chế việc đi lại nhiều lần;
- Rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp hồ sơ vẫn bị trả lại, kéo dài thời gian xử lý hoặc thậm chí bị từ chối. Nguyên nhân không nằm ở quy định phức tạp, mà chủ yếu do người dân thực hiện chưa hiểu đúng hoặc chưa chuẩn bị kỹ ngay từ đầu.
Qua bài viết dưới đây, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng sẽ tổng hợp và phân tích toàn diện các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến thủ tục nhận con nuôi năm 2026. Đồng thời, bài viết cũng làm rõ những lưu ý cần thiết, giúp cá nhân, gia đình hạn chế sai sót, đảm bảo hồ sơ được giải quyết nhanh chóng và đúng quy định pháp luật.
1. Điều kiện nhận con nuôi theo quy định pháp luật hiện hành
Trong toàn bộ thủ tục nhận con nuôi, điều kiện của người nhận nuôi luôn là yếu tố được xem xét đầu tiên và mang tính quyết định. Nếu không đáp ứng điều kiện này, hồ sơ sẽ bị từ chối mà không cần xem xét các nội dung khác.
Theo khoản 1 Điều 14 Luật Nuôi con nuôi 2010, người nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí sau:
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
- Hơn con nuôi ít nhất 20 tuổi;
- Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc nuôi con;
- Có tư cách đạo đức tốt.
Điều cần lưu ý, quy định về độ tuổi chênh lệch ít nhất 20 năm không chỉ mang tính hình thức, mà nhằm đảm bảo sự phù hợp trong vai trò cha mẹ – con cái. Nếu khoảng cách tuổi quá nhỏ, việc chăm sóc, giáo dục và định hướng cho con nuôi có thể gặp nhiều khó khăn trong thực tế.
2. Hồ sơ thủ tục nhận con nuôi
Theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Luật Nuôi con nuôi 2010, hồ sơ nhận con nuôi bao gồm hồ sơ của người nhận nuôi và hồ sơ của con nuôi, mỗi bên đều có các giấy tờ riêng nhưng chỉ cần lập 01 bộ.
Từ năm 2026, theo Nghị định 18/2026/NĐ-CP, cơ quan nhà nước có thể khai thác dữ liệu từ hệ thống quốc gia để thay thế một số giấy tờ như căn cước công dân, lý lịch tư pháp hoặc thông tin hộ tịch.
Tuy nhiên, người dân cần chú ý:
- Việc đơn giản hóa không đồng nghĩa với việc bỏ yêu cầu pháp lý;
- Trường hợp dữ liệu thông tin chưa đầy đủ, người dân vẫn phải nộp bổ sung các giấy tờ cần thiết.
3. Nộp hồ sơ đúng thẩm quyền theo quy định
Trong quá trình thực hiện thủ tục nhận con nuôi, việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ là bước quan trọng nhưng lại rất dễ bị nhầm lẫn.
Theo quy định tại Điều 22 Luật Nuôi con nuôi 2010 được hướng dẫn bởi Quyết định 361/QĐ-BTP 2026, thẩm quyền đăng ký nuôi con nuôi trong nước thuộc về Ủy ban nhân dân cấp xã. Cụ thể, hồ sơ có thể được nộp tại UBND cấp xã nơi người nhận con nuôi thường trú hoặc nơi người được nhận làm con nuôi thường trú.
Đây là quy định mang tính bắt buộc, nhằm đảm bảo việc quản lý và xác minh thông tin được thực hiện đúng thẩm quyền.
Người dân hiện nay có thể lựa chọn nộp hồ sơ trực tiếp tại UBND cấp xã, gửi qua đường bưu điện hoặc thực hiện trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công Quốc gia theo hướng dẫn tại các quy định mới năm 2026. Việc nộp hồ sơ đúng nơi có thẩm quyền không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình xử lý hồ sơ.
4. Đăng ký nhu cầu nhận con nuôi nếu chưa tìm được trẻ cụ thể
Trong thực tế, không phải ai có nhu cầu nhận con nuôi cũng đã xác định được trẻ cụ thể để làm thủ tục. Nhiều trường hợp chỉ mới có mong muốn nhận con nuôi nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu hoặc tìm kiếm thông tin về trẻ như thế nào cho đúng quy định.
Theo Điều 16 Luật Nuôi con nuôi 2010, trong trường hợp chưa tìm được trẻ phù hợp, người có nhu cầu nhận con nuôi cần thực hiện đăng ký nhu cầu tại Sở Tư pháp nơi mình thường trú. Sau khi tiếp nhận, cơ quan này sẽ xem xét điều kiện của người đăng ký và thực hiện việc giới thiệu trẻ em phù hợp khi có đủ thông tin.
Việc đăng ký nhu cầu không chỉ mang tính thủ tục mà còn là bước cần thiết để đảm bảo quá trình nhận con nuôi được thực hiện minh bạch, đúng pháp luật và có sự kiểm soát của cơ quan nhà nước. Thông qua đó, việc kết nối giữa người nhận nuôi và trẻ em có hoàn cảnh phù hợp sẽ được thực hiện một cách chính thức, hạn chế các rủi ro phát sinh.
Do đó, để tránh mất thời gian và đảm bảo đúng trình tự pháp luật, người có nhu cần nên chủ động đăng ký nhu cầu nhận con nuôi ngay từ đầu nếu chưa xác định được trẻ cụ thể. Đây là bước giúp rút ngắn quá trình tìm kiếm và tăng khả năng được giới thiệu trẻ phù hợp trong thời gian sớm hơn.
5. Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ của con nuôi, đặc biệt với trẻ mồ côi hoặc bị bỏ rơi
Bên cạnh hồ sơ của người nhận nuôi, hồ sơ của con nuôi là thành phần bắt buộc và có vai trò quan trọng trong việc xét duyệt thủ tục nhận con nuôi. Trên thực tế, đây cũng là phần dễ phát sinh thiếu sót nhất nếu không kiểm tra kỹ ngay từ đầu.
Theo khoản 1 Điều 18 Luật Nuôi con nuôi 2010, hồ sơ của người được nhận làm con nuôi cần thể hiện rõ thông tin nhân thân và tình trạng pháp lý của trẻ. Tùy từng trường hợp cụ thể, giấy tờ cần chuẩn bị có thể bao gồm:
- Giấy khai sinh của trẻ;
- Giấy khám sức khỏe do cơ sở y tế có thẩm quyền cấp;
- Giấy tờ xác nhận hoàn cảnh, đặc biệt trong các trường hợp: Trẻ mồ côi (có giấy chứng tử của cha mẹ đẻ hoặc xác nhận tình trạng mồ côi); Trẻ bị bỏ rơi (có biên bản xác nhận việc bị bỏ rơi theo quy định);
- Ý kiến đồng ý của người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp của trẻ (nếu có).
Đối với trường hợp trẻ đang được nuôi dưỡng tại cơ sở bảo trợ xã hội hoặc cơ sở nuôi dưỡng, cần đặc biệt lưu ý phải có văn bản xác nhận của người đứng đầu cơ sở nuôi dưỡng (Giám đốc hoặc người có thẩm quyền) về việc trẻ đang được chăm sóc tại đây
Văn bản này là căn cứ pháp lý quan trọng để chứng minh tình trạng của trẻ và điều kiện cho nhận làm con nuôi
6. Lấy ý kiến của con nuôi – yêu cầu bắt buộc, không mang tính hình thức
Trong quá trình thực hiện thủ tục nhận con nuôi, việc lấy ý kiến của trẻ là một bước quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Nhiều người cho rằng đây chỉ là thủ tục mang tính hình thức, tuy nhiên trên thực tế, đây là yêu cầu bắt buộc theo quy định pháp luật.
Cụ thể, theo Điều 21 Luật Nuôi con nuôi 2010, đối với trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên, việc nhận làm con nuôi phải có sự đồng ý của chính trẻ. Sự đồng ý này không chỉ đơn thuần là một bước thủ tục, mà còn thể hiện nguyên tắc tôn trọng quyền của trẻ em trong các quyết định liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.
Việc lấy ý kiến cần được thực hiện một cách nghiêm túc và đúng quy trình. Trẻ cần được giải thích rõ về việc trở thành con nuôi, từ đó đưa ra ý kiến trên cơ sở tự nguyện, không bị ép buộc hoặc tác động từ bên ngoài. Đồng thời, ý kiến của trẻ phải được ghi nhận đầy đủ và có xác nhận theo quy định để đảm bảo giá trị pháp lý.
Trên thực tế, nếu bỏ qua bước này hoặc thực hiện không đúng, quyết định cho nhận con nuôi có thể bị xem xét lại trong tương lai, đặc biệt khi phát sinh tranh chấp hoặc khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, rà soát hồ sơ.
Có thể thấy, thủ tục nhận con nuôi năm 2026 tuy đã được điều chỉnh theo hướng đơn giản và thuận tiện hơn, nhưng về bản chất vẫn yêu cầu người thực hiện phải nắm rõ các điều kiện pháp lý, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và tuân thủ đúng trình tự, thẩm quyền theo quy định.
Những lưu ý nêu trên không chỉ là các bước mang tính thủ tục, mà còn là những yếu tố quyết định việc hồ sơ có được tiếp nhận và giải quyết thuận lợi hay không. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp bị trả hồ sơ hoặc kéo dài thời gian xử lý đều xuất phát từ việc chưa hiểu đúng quy định hoặc chuẩn bị chưa đầy đủ ngay từ đầu.
Trên đây là các thông tin được Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp từ các quy định pháp luật hiện hành, nhằm giúp người đọc có cái nhìn tổng quan và đầy đủ hơn về thủ tục nhận con nuôi năm 2026 cũng như những lưu ý quan trọng cần nắm rõ trong quá trình thực hiện.
Trong trường hợp Quý khách còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể về các vấn đề liên quan đến nuôi con nuôi, hôn nhân và gia đình, vui lòng liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được luật sư hỗ trợ và tư vấn chi tiết.
Ngoài ra, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng có thể hỗ trợ khách hàng các nội dung sau:
- Tư vấn pháp lý về ly hôn, tranh chấp nuôi con, tài sản;
- Hỗ trợ chuẩn bị, soạn thảo hồ sơ khởi kiện ly hôn;
- Tư vấn phương án giải quyết tài sản chung, nợ chung, … đảm bảo quyền lợi của khách hàng;
- Tư vấn về quy định cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn, số tiền cấp dưỡng nuôi con và thời hạn cấp dưỡng nuôi con;
- Tư vấn về thủ tục, hồ sơ giấy tờ nhận nuôi con nuôi, nhận nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài;
……
Xem thêm: NGUYÊN TẮC CHIA TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG KHI LY HÔN THEO QUY ĐỊNH MỚI NHẤT NĂM 2026.
