5 ĐIỂM MỚI KHÔNG THỂ BỎ QUA VỀ BẢN QUYỀN TÁC PHẨM AI ÁP DỤNG TỪ NGÀY 01/4/2026
Từ ngày 01/4/2026, Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) sửa đổi năm 2025 (Luật số 131/2025/QH15) chính thức có hiệu lực. Đây là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam đưa ra những quy định cụ thể liên quan đến tác phẩm được tạo ra hoặc có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI).
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang được sử dụng rộng rãi để tạo nội dung, hình ảnh, video, thiết kế và phần mềm, các quy định mới này đặc biệt quan trọng đối với:
- Doanh nghiệp sử dụng AI trong marketing và sản xuất nội dung;
- Người sáng tạo nội dung (content creator, designer, filmmaker…);
- Các công ty công nghệ phát triển hoặc huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Dưới đây, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp và phân tích 5 quy định quan trọng nhất về bản quyền tác phẩm AI mà bạn cần nắm rõ để tránh rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi của mình.
1. AI không được công nhận là tác giả – Chủ thể quyền phải là con người
Luật SHTT sửa đổi năm 2025 khẳng định một nguyên tắc cơ bản: Trí tuệ nhân tạo (AI) không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ.
Theo Điều 6 Luật này, chỉ con người mới có thể được công nhận là tác giả hoặc chủ sở hữu quyền đối với tác phẩm. Hệ thống trí tuệ nhân tạo chỉ được xem là công cụ hỗ trợ trong quá trình sáng tạo, tương tự như các phần mềm hay thiết bị kỹ thuật khác.
Vì vậy, những sản phẩm được tạo ra hoàn toàn bởi trí tuệ nhân tạo mà không có sự tham gia sáng tạo của con người sẽ không đáp ứng điều kiện để được bảo hộ quyền tác giả.
Trong thực tế, điều này có nghĩa là nếu một nội dung, hình ảnh hoặc video được tạo ra chỉ bằng một lệnh đơn giản và không có sự chỉnh sửa hay đóng góp sáng tạo tiếp theo từ con người, thì sản phẩm đó không được xem là tác phẩm có bản quyền theo pháp luật Việt Nam
2. Việc sử dụng dữ liệu đã công bố hợp pháp để huấn luyện AI được cho phép
Luật SHTT sửa đổi năm 2025 cũng mở ra cơ chế pháp lý cho việc sử dụng dữ liệu phục vụ nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo.
Theo khoản 5 Điều 7 Luật này, tổ chức và cá nhân được phép sử dụng văn bản và dữ liệu liên quan đến đối tượng sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp và công chúng có thể tiếp cận để phục vụ các mục đích như nghiên cứu khoa học, thử nghiệm công nghệ và huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, việc sử dụng dữ liệu này phải đáp ứng một nguyên tắc quan trọng: Không được gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền SHTT.
Quy định này được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo, đồng thời vẫn bảo đảm sự cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền của người sáng tạo
3. Chính Phủ sẽ quy định chi tiết việc xác lập quyền đối với tác phẩm có sử Dụng AI
Bên cạnh việc xác định nguyên tắc chung, Luật SHTT sửa đổi năm 2025 còn trao thẩm quyền cho Chính phủ quy định cụ thể về việc phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong trường hợp tác phẩm có sử dụng AI.
Theo khoản 5 Điều 6 của Luật này, Chính phủ sẽ ban hành quy định chi tiết về việc xác định quyền SHTT đối với các đối tượng được tạo ra với sự hỗ trợ của hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Hiện nay, trong các dự thảo văn bản hướng dẫn đang được xây dựng, một tác phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo, có thể được xem xét bảo hộ nếu đáp ứng một số điều kiện cơ bản, cụ thể:
- Con người có đóng góp sáng tạo mang tính quyết định trong quá trình tạo ra tác phẩm;
- Cá nhân hoặc tổ chức chịu trách nhiệm pháp lý đối với sản phẩm;
- Việc sử dụng dữ liệu đầu vào không xâm phạm quyền của bên thứ ba;
- Tác phẩm đáp ứng đầy đủ các điều kiện bảo hộ theo quy định chung của Luật SHTT.
Các quy định chi tiết này dự kiến sẽ được ban hành trong thời gian tới để làm rõ cơ chế bảo hộ đối với sản phẩm sáng tạo trong môi trường trí tuệ nhân tạo.
4. Tác phẩm có AI hỗ trợ vẫn được bảo hộ nếu con người là người sáng tạo chính
Việc sử dụng AI trong quá trình sáng tạo không đồng nghĩa với việc tác phẩm mất đi khả năng được bảo hộ bản quyền. Theo nguyên tắc chung của pháp luật về quyền tác giả, tác giả phải là người trực tiếp thực hiện hoạt động sáng tạo và đưa ra quyết định mang tính sáng tạo đối với tác phẩm.
Do đó, khi trí tuệ nhân tạo chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ, chẳng hạn:
- Hỗ trợ tạo bản nháp, đề xuất ý tưởng, tạo hình ảnh ban đầu
- Hỗ trợ chỉnh sửa trong các giai đoạn.
Tác phẩm cuối cùng vẫn có thể được bảo hộ nếu yếu tố sáng tạo mang tính quyết định thuộc về con người.
Ví dụ, một hình ảnh được tạo bằng công cụ trí tuệ nhân tạo nhưng sau đó được chỉnh sửa, lựa chọn phong cách và hoàn thiện bởi người sáng tạo thì tác phẩm vẫn có thể được xem là có bản quyền. Ngược lại, nếu người dùng chỉ nhập một lệnh đơn giản và sử dụng kết quả ngay lập tức mà không có sự sáng tạo bổ sung, khả năng được bảo hộ sẽ rất hạn chế.
5. Nội dung do AI tạo ra cần được minh bạch về nguồn gốc
Cùng với Luật SHTT, việc quản lý nội dung AI còn gắn với Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, có hiệu lực từ 01/3/2026.
Theo định hướng quản lý mới, các nội dung được tạo ra hoặc có sự can thiệp đáng kể của trí tuệ nhân tạo cần được minh bạch về nguồn gốc để người dùng có thể nhận biết. Việc minh bạch này có thể được thực hiện thông qua các hình thức:
- Ghi chú trong phần mô tả, gắn watermark;
- Thông báo rõ ràng về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình tạo nội dung.
Quy định này nhằm hạn chế các rủi ro liên quan đến thông tin sai lệch, tranh chấp bản quyền và trách nhiệm pháp lý khi sử dụng nội dung AI.
Trong trường hợp vi phạm nghĩa vụ minh bạch hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền, tổ chức và cá nhân có thể phải chịu các chế tài hành chính hoặc trách nhiệm dân sự theo quy định của pháp luật.
6. Người sử dụng AI cần lưu ý gì từ ngày 01/4/2026?
Trong bối cảnh pháp luật về trí tuệ nhân tạo và sở hữu trí tuệ đang dần hoàn thiện, doanh nghiệp và cá nhân sáng tạo nên chủ động xây dựng quy trình sử dụng AI một cách an toàn về mặt pháp lý. Một số biện pháp có thể áp dụng:
- Lưu lại quá trình sáng tạo (prompt, file chỉnh sửa và các phiên bản tác phẩm);
- Minh bạch việc sử dụng trí tuệ nhân tạo khi công bố nội dung;
- Cẩn trọng trong việc lựa chọn nguồn dữ liệu khi huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo;
- Đối với những tác phẩm có đóng góp sáng tạo rõ ràng từ con người, việc đăng ký quyền tác giả cũng là biện pháp hữu hiệu để tăng khả năng bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
Việc bổ sung các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo trong Luật SHTT sửa đổi năm 2025 cho thấy pháp luật Việt Nam đang từng bước thích ứng với sự phát triển của công nghệ mới. Những quy định này không chỉ nhằm bảo vệ quyền của người sáng tạo mà còn tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực tiễn.
Trong thời gian tới, khi các nghị định hướng dẫn được ban hành, cơ chế bảo hộ đối với tác phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo sẽ tiếp tục được làm rõ. Vì vậy, doanh nghiệp và người sáng tạo nội dung nên thường xuyên cập nhật quy định mới để sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách hiệu quả và đúng pháp luật.
Trên đây là toàn bộ nội dung về các quy định mới liên quan đến bản quyền tác phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo theo Luật SHTT sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/4/2026. Các nội dung này được Văn phòng Luật sư Đà Nẵng tổng hợp và phân tích giúp doanh nghiệp và cá nhân sử dụng AI chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp đối với các sản phẩm sáng tạo của mình.
Nếu Quý khách còn vướng mắc hoặc cần được tư vấn cụ thể về các vấn đề pháp lý liên quan hoặc các quy định mới của Luật SHTT sửa đổi năm 2025, vui lòng liên hệ Văn phòng Luật sư Đà Nẵng qua số điện thoại 0912 987 103 hoặc đặt lịch làm việc trực tiếp tại 24 Phan Bội Châu, phường Hải Châu, thành phố Đà Nẵng để được luật sư hỗ trợ và tư vấn chi tiết.
Ngoài ra, Văn phòng Luật sư Đà Nẵng còn cung cấp các dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, bao gồm:
- Tư vấn đăng ký quyền tác giả: Hỗ trợ xác định điều kiện bảo hộ, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả đối với các loại hình tác phẩm bài viết, hình ảnh, video, phần mềm, thiết kế, nội dung số… tại cơ quan có thẩm quyền.
- Tư vấn nhượng quyền thương hiệu (franchise): Tư vấn pháp lý về việc xây dựng, chuyển nhượng và khai thác thương hiệu; soạn thảo hợp đồng nhượng quyền thương mại và hỗ trợ các thủ tục pháp lý liên quan theo quy định của pháp luật.
- Tư vấn bảo hộ tài sản sở hữu trí tuệ: Hỗ trợ đánh giá khả năng bảo hộ đối với các sản phẩm sáng tạo, nội dung số, tác phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo và các tài sản trí tuệ khác.
- Tư vấn xử lý tranh chấp quyền tác giả: Tư vấn giải quyết các tranh chấp liên quan đến xâm phạm bản quyền, sử dụng trái phép tác phẩm, hoặc các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình khai thác và sử dụng tác phẩm.
……
Xem thêm: Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu năm 2024.
